Władza komunistycznego państwa polskiego i Kościoła rzymskokatolickiego wobec sprawczości homoseksualnych księży w okresie 1945-1989

STRESZCZENIE

Celem badań jest analiza dyskursu i działań władz państwowych oraz Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce wobec homoseksualnych księży w okresie 1945-1989. W projekcie zostanie wykorzystana teoria Prof. Heather Albanesi w zakresie pojęcia “sexual agency”. Badaczka wskazuje, iż pojęcie to oznacza zdolność indywidualnej osoby do podejmowania i egzekwowania decyzji dotyczących życia seksualnego w społecznym/kulturowym/religijnym/politycznym kontekście.

Zostaną uzyskane odpowiedzi na główne pytania:

1. Jakie treści na temat homoseksualnych księży przedstawiano w Polsce w narracji władz państwowych i nauczaniu Kościoła rzymskokatolickiego?
2. Na ile realnie władza państwowa respektowała prawa obywatelskie homoseksualnych księży? jak bardzo władza Kościelna uzależniała swoje decyzje o karierze danego księdza w oparciu o wiedzę o jego homoseksualnej tożsamości?
3. Jakie cechy zamanifestowała władza państwa i Kościoła wobec nieheteronormatywnych księży w latach 1945-1989.

Projekt badawczy jest podejmowany ze względu na następujące czynniki:

1. Metodologiczny: projekt wykorzystuje teorię H. Albanesi. To podejście nie zostało jeszcze zastosowane w badaniach historycznych.
2. Historyczny: projekt istotnie pogłębia stan badań nad historią Polski w XX w., pokazuje niezbadany aspekt doświadczeń części polskiego społeczeństwa w wybranym okresie, omawia nieopisany dotychczas temat homoseksualnych księży w Polsce, wykorzystuje różnorodne źródła historyczne;
3. Interdyscyplinarny: projekt zawrze treści z zakresu historii, socjologii i teologii;
4. Społeczny i współczesny: wykonane w projekcie badania zaakcentują znaczenie seksualności i tożsamości genderowej w odniesieniu do doświadczeń indywidualnych ludzi, grup społecznych oraz instytucji; będą więc posiadać istotny wkład we współczesną debatę w Polsce i za granicą;
5. Międzynarodowy: ze względu na wyżej wymienione czynniki badania będą stanowić element międzynarodowej akademickiej dyskusji na temat historii seksualności XX wieku, jak również problematyki płci i władzy instytucjonalnej.

W zamierzeniu projekt ma przyczynić się do obalenia swoistego mitu o tym, że Polska – jako kraj jednego z najbardziej monoetnicznych i monoreligijnych społeczeństw europejskich – ma niewielkie doświadczenie różnorodności społecznej (zwłaszcza genderowej). Rozważając ryzyko związane z realizacją tego projektu, należy wziąć pod uwagę, że omawia on kontrowersyjny temat. Mając to na uwadze, zostaną zachowane wszelkie starania, aby treści przedstawione w publikacjach były oparte na metodologii badawczej oraz stały się wynikiem dogłębnej i krytycznej analizy źródeł historycznych. Wyniki badań zostaną przedstawione w serii artykułów w języku angielskim.

Publikacje

1.  Laddach. A.  (2025) “The Tabooization of Clerical Homosexuality as a Symptom of Pastoral Power.” European Journal of Science and Theology, 21(5), 37-63.
2.   Laddach. A.     (2025). “The Governmentality of Self and Others: Cases of Homosexual Clergy in the Communist Poland.” Open Theology, 11(1), pp. 20250046, https://doi.org/10.1515/opth-2025-0046.
3. Laddach. A.(2024).“Prohibition, Censorship, Denial: Polish Episcopate’s Discourse on Homosexuality Between 1945 and 1989.” Journal of Church and State,  66(4), 221-234, https://doi.org/10.1093/jcs/csae024.
4. Laddach. A.  (2024). The following research datasets, Dane Badawcze UW Repository, V1 (CC-BY-SA 4.0):

ꟷ      Control of the Moral Content of the Press, Publications, and Performances Under the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/QNGFSP.

ꟷ      International Agreements Ratified by the Polish Communist State that Support Gender Binary Equality: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/ZNS5NK.

ꟷ      The Definition of Marriage and Family in the Light of the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/WJGZMX.

ꟷ      The Polish Communist State’s Laws Concerning the Trial of Those Guilty of Fascist–Nazi Crimes and Benefits for Veterans and Concentration Camp Prisoners: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/YTFXYP.

ꟷ      The Presence of “Sex” Category in the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/VZZNCQ.

ꟷ      The Promoted Moral Attitude of Citizens in the Light of the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/7SMRMJ.

ꟷ      The Promoted Moral Attitude of Soldiers in the Light of the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/86EGJW.

ꟷ      The State’s Fight against Sexual Crimes, Sexually Transmitted Diseases, Social Diseases, Demoralization, and So-called Social Parasitism Under the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/ROBC8B.