Władza komunistycznego państwa polskiego i Kościoła rzymskokatolickiego wobec sprawczości homoseksualnych księży w okresie 1945-1989

ABSTRACT

Celem badań jest analiza narracji słownej i działań władz państwowych oraz Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce wobec homoseksualnych księży w okresie 1945-1989. Wyniki badań zostaną przedstawione w serii artykułów w języku angielskim.

 

W niniejszym projekcie obraz komunistycznego państwa i Kościoła rzymsko-katolickiego jest rozpatrywany w kontekście ich wpływu na dzieje życia homoseksualnych księży. W tym celu zostanie wykorzystana teoria Prof. Heather Albanesi w zakresie pojęcia “sexual agency”. Badaczka wskazuje, iż pojęcie to oznacza zdolność indywidualnej osoby do definiowania podejścia do seksualności. Innymi słowy, jest to podejmowanie i egzekwowanie decyzji dotyczących własnego życia seksualnego w społecznym/kulturowym/religijnym/politycznym kontekście. W związku z tym celem badań jest scharakteryzowanie komunistycznego państwa polskiego oraz hierarchicznego Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce jako dwóch instytucji władzy wywierających wpływ na sprawczość homoseksualnych prezbiterów w zakresie ich seksualności.

 

W projekcie zostaną uzyskane odpowiedzi na główne pytania:

1) jakie treści na temat homoseksualnych księży przedstawiano w Polsce w narracji władz państwowych i nauczaniu Kościoła rzymskokatolickiego?

2) na ile realnie władza państwowa respektowała prawa obywatelskie homoseksualnych księży? jak bardzo władza Kościelna uzależniała swoje decyzje o rozwoju danego księdza w oparciu o wiedzę o jego homoseksualnej tożsamości?

3) jakie wnioski płyną z odpowiedzi na powyższe pytania w kontekście władzy państwa i Kościoła wobec nieheteronormatywnych księży w latach 1945-1989.

 

Projekt badawczy jest podejmowany ze względu na następujące czynniki:

– metodologiczny: projekt wykorzystuje teorię H. Albanesi. To podejście nie zostało jeszcze zastosowane w badaniach historycznych.

– historyczny: projekt istotnie pogłębia stan badań nad historii Polski w XX w., pokazuje niezbadany aspekt doświadczeń części polskiego społeczeństwa w wybranym okresie, omawia nieopisany dotąd w badaniach o historii Polski temat homoseksualnych księży, wykorzystuje różnorodne źródła historyczne;

– interdyscyplinarny: projekt zawrze treści z zakresu historii, socjologii i teologii;

– społeczny i współczesny: wykonane w projekcie badania zaakcentują znaczenie seksualności i tożsamości genderowej w odniesieniu do doświadczeń indywidualnych ludzi, grup społecznych, instytucji oraz kraju; będą więc posiadać istotny wkład we współczesną debatę w Polsce i za granicą;

– międzynarodowy: ze względu na wyżej wymienione czynniki (historyczny, metodologiczny, społeczny i współczesny), badania mogą być istotne dla czytelników spoza Polski; będą także stanowić element międzynarodowej, akademickiej dyskusji na temat historii seksualności XX wieku, problematyki płci i władzy instytucjonalnej w różnych krajach.

 

Projekt badawczy prezentuje interdyscyplinarne podejście badawcze (historyczne, socjologiczne, pochodzące ze studiów nad płcią, teologiczne, religioznawcze). Wpisuje się w dyskusję społeczną na temat interakcji między Magisterium katolickim, polityką państwa i życiem indywidualnych ludzi w różnych krajach i okresach historycznych. W zamierzeniu projekt ma przyczynić się do obalenia swoistego mitu o tym, że Polska – jako jedno z najbardziej monoetnicznych i monoreligijnych społeczeństw europejskich – ma niewielkie doświadczenie różnorodności społecznej (w tym genderowej). Realizacja proponowanych przez PI badań wniesie nowe informacje do obrazu polskich doświadczeń społecznej różnorodności płci w latach 1945-1989.

 

Rozważając ryzyko związane z realizacją tego projektu, należy wziąć pod uwagę to, że omawia on kontrowersyjny temat. Mając to na uwadze, zostaną zachowane wszelkie starania, aby treści przedstawione w artykułach naukowych były oparte na metodologii badawczej oraz stały się wynikiem dogłębnej i krytycznej analizy źródeł historycznych.

Publications

1.  Laddach. A.  (2025) “The Tabooization of Clerical Homosexuality as a Symptom of Pastoral Power.” European Journal of Science and Theology, 21(5), 37-63.
2.   Laddach. A.     (2025). “The Governmentality of Self and Others: Cases of Homosexual Clergy in the Communist Poland.” Open Theology, 11(1), pp. 20250046, https://doi.org/10.1515/opth-2025-0046.
3. Laddach. A.(2024).“Prohibition, Censorship, Denial: Polish Episcopate’s Discourse on Homosexuality Between 1945 and 1989.” Journal of Church and State,  66(4), 221-234, https://doi.org/10.1093/jcs/csae024.
4.   Laddach. A.  (2024). The following research datasets, Dane Badawcze UW Repository, V1 (CC-BY-SA 4.0):

ꟷ      Control of the Moral Content of the Press, Publications, and Performances Under the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/QNGFSP.

ꟷ      International Agreements Ratified by the Polish Communist State that Support Gender Binary Equality: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/ZNS5NK.

ꟷ      The Definition of Marriage and Family in the Light of the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/WJGZMX.

ꟷ      The Polish Communist State’s Laws Concerning the Trial of Those Guilty of Fascist–Nazi Crimes and Benefits for Veterans and Concentration Camp Prisoners: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/YTFXYP.

ꟷ      The Presence of “Sex” Category in the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/VZZNCQ.

ꟷ      The Promoted Moral Attitude of Citizens in the Light of the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/7SMRMJ.

ꟷ      The Promoted Moral Attitude of Soldiers in the Light of the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/86EGJW.

ꟷ      The State’s Fight against Sexual Crimes, Sexually Transmitted Diseases, Social Diseases, Demoralization, and So-called Social Parasitism Under the Polish Communist State’s Laws: Research Dataset, https://doi.org/10.58132/ROBC8B.